Бөйрөктөр кандай кызмат аткарышат?
Бөйрөктөрүңүз — сиздин жашооңуз үчүн өтө маанилүү орган. Анын негизги функцияларынын бири — канды зыяндуу калдыктардан тазалоо жана организмдеги туздардын, минералдардын жана суунун көлөмүн жөнгө салуу. Бул өз кезегинде кан басымын туруктуу кармоого жардам берет. Ошондой эле бөйрөк D витаминин организм кальцийди тамак-аштан жакшы сиңире ала турган активдүү формага айландырууга катышат. Мунун аркасында сөөктөр бекем сакталат. Мындан тышкары, бөйрөк кызыл кан клеткаларынын (эритроциттердин) пайда болушуна да көмөк көрсөтөт.
Бөйрөктөр кайда жайгашкан?
Бөйрөктөр омуртканын эки тарабында, кабыргалардын астында жана курсактын арткы бөлүгүндө жайгашат. Эгер колуңузду жамбашыңызга коюп, манжаларыңыз кабыргаңызга жеткенче өйдө жылдырсаңыз, бөйрөктөр баш бармактарыңыздын тушунда, дененин арткы тарабында болот. Аларды кармап сезүү мүмкүн эмес, анткени алар дененин ичинде жакшы корголуп жайгашкан. Көпчүлүк адамдарда эки бөйрөк болот, бирок бир бөйрөк менен деле кадимкидей жашоого мүмкүн. Ошондуктан бир бөйрөктү башка адамга трансплантация үчүн донор катары берүүгө болот. Бөйрөк формасы төө буурчакка окшош жана көлөмү болжол менен муштумдай келет.
Бөйрөктөр кантип иштейт?
Адамдын салмагына жараша организминде болжол менен 4,5–6,5 литр кан тынымсыз айланып турат. Организм тамак-аш жана суусундуктан керектүү пайдалуу заттарды алгандан кийин, айрым калдыктар кайра канга өтөт. Бөйрөк артериялары бул канды бөйрөккө алып келет. Ал жерде кан болжол менен бир миллионго жакын өтө майда нефрондор аркылуу чыпкаланат. Андан соң тазаланган кан бөйрөк веналары аркылуу кайра кан айланууга кошулат. Чыпкаланып чыккан калдыктар жана ашыкча суу заара түтүктөрү аркылуу заара түрүндө табарсыкка өтөт. Заара табарсыкта топтолуп, кийин заара чыгаруучу түтүк (уретра) аркылуу сыртка чыгарылат.
Күн сайын болжол менен 1 500 литр кан бөйрөк аркылуу өтөт. Бөйрөк ооруларынын көбү нефрондордун чыпкалоо жөндөмү начарлаганда пайда болот. Натыйжада организмде ашыкча суюктук жана зыяндуу калдыктар топтолуп, ден соолукка коркунуч жаратышы мүмкүн.
